Trước đây, tuổi 35 từng được xem như một ranh giới vô hình đối với khả năng sinh nở của người phụ nữ. Thế nhưng, cùng với sự phát triển của y học, tuổi thọ ngày càng cao và những đổi thay trong quan niệm về hôn nhân, sự nghiệp và gia đình, cách người phụ nữ viết nên câu chuyện cuộc đời mình cũng khác đi. Họ dành nhiều năm hơn để học tập, xây dựng sự nghiệp, tìm kiếm một mối quan hệ đủ trưởng thành và đón chào con ở thời điểm phù hợp với chính mình. Trước khi nghĩ đến việc ôm lấy một đứa trẻ trên tay, không ít người phụ nữ dành nhiều năm chỉ để học cách ôm lấy chính mình.
Câu chuyện làm mẹ của nữ diễn viên Ngô Thanh Vân cũng bắt đầu ở tuổi 46. Vào một ngày đầu tháng 8/2025, sau 730 ngày tìm con, 2 lần thực hiện thụ tinh nhân tạo (IVF) và 271 ngày mang thai đầy hồi hộp nữ diễn viên lần đầu âu yếm con gái trong vòng tay. Nhìn lại chặng đường đó, chị tin rằng mình đã gặp con vào đúng thời điểm cuộc sống sẵn sàng dành chỗ cho một sinh linh mới.
Trong nhiều thập kỷ trước, chỉ cần bước qua tuổi 35, các thai phụ gần như lập tức được xếp vào nhóm Advanced Maternal Age (mang thai lão khoa - AMA). Khi tuổi tác tăng lên, dự trữ buồng trứng và chất lượng trứng suy giảm, khả năng thụ thai tự nhiên thấp hơn, đồng thời nguy cơ gặp một số biến chứng thai kỳ cũng như bất thường nhiễm sắc thể, dị tật ở thai nhi cũng tăng lên.
Nhưng cũng như nhiều lĩnh vực khác của y học, Sản khoa đã thay đổi đáng kể trong vài thập kỷ qua. Những tiến bộ trong sàng lọc trước sinh, hỗ trợ sinh sản và quản lý thai kỳ cho phép bác sĩ đánh giá nguy cơ một cách toàn diện hơn. Một thai kỳ suôn sẻ, một đứa trẻ khỏe mạnh chào đời không chỉ phụ thuộc vào một người mẹ trẻ tuổi mà còn chịu ảnh hưởng bởi sức khỏe tổng thể, tiền sử bệnh lý, lối sống, khả năng theo dõi thai kỳ và mức độ đáp ứng của từng người mẹ. Chiếc đồng hồ sinh học vẫn hiện hữu và vẫn là một yếu tố cần được cân nhắc trong sức khỏe sinh sản nhưng nó không còn là “lời phán quyết” duy nhất về khả năng làm mẹ.
Khi quyết định đón nhận thiên chức làm mẹ ở độ tuổi từng được xếp vào nhóm “mang thai lão khoa”, Ngô Thanh Vân hiểu rõ điều đó hơn ai hết. Hơn hai năm tìm con ấy được đếm bằng những lịch hẹn với bác sĩ, những mũi tiêm đúng ngày đúng tháng, những lần hồi hộp chờ kết quả xét nghiệm và cả những khoảng lặng khi hy vọng một lần nữa chưa kịp ở lại. Khi bước vào thai kỳ ở tuổi 46, chị ý thức rất rõ những nguy cơ y khoa có thể đi kèm. Thay vì để con số tuổi trở thành áp lực, nữ diễn viên lựa chọn chuẩn bị kỹ lưỡng cho từng giai đoạn của thai kỳ.
Bên cạnh những tiến bộ về y học, thế hệ phụ nữ hôm nay lớn lên trong một xã hội khác. Nếu trước đây, cuộc đời người phụ nữ thường được đo bằng những cột mốc phải hoàn thành đúng hạn thì ngày nay nhiều người đã chọn tự viết lại “lịch trình” của mình. Có người dành trọn tuổi đôi mươi trong những giảng đường đại học, tuổi ba mươi giữa những chuyến công tác nối tiếp hay những lần bắt đầu lại sau một thất bại. Có người đi qua nhiều mối quan hệ trước khi gặp một người đủ trưởng thành để cùng mình nuôi lớn một đứa trẻ. Cũng có người dành nhiều năm để chữa lành chính mình trước khi nghĩ đến việc nuôi dưỡng một tuổi thơ khác.
Theo dữ liệu của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC), tỷ lệ sinh ở phụ nữ trên 40 tuổi tại Mỹ đã tăng liên tục trong hơn ba thập kỷ và lần đầu tiên vượt tỷ suất sinh ở nhóm tuổi vị thành niên. Xu hướng cũng được ghi nhận tại nhiều quốc gia thành viên của Tổ chức Hợp tác và phát triển kinh tế (OECD), nơi tuổi trung bình của phụ nữ khi sinh con đầu lòng liên tục tăng trong hơn hai thập kỷ qua.
Ngô Thanh Vân cũng là một phần của sự thay đổi ấy. Với chị, ý nghĩa của việc làm mẹ không nằm ở việc bắt đầu sớm hay muộn mà ở cảm giác bản thân đã đủ sẵn sàng để đồng hành cùng một đứa trẻ.
Nhưng “đúng thời điểm” không đồng nghĩa với một hành trình dễ dàng. Sau ca sinh mổ là những ngày cơ thể hồi phục chậm chạp, những lần tắc tia sữa và những đêm gần như thức trắng khi bé Gạo bước vào giai đoạn khủng hoảng giấc ngủ. Có những đêm hai vợ chồng chị chỉ ngủ được một, hai tiếng, thay nhau bế con đi dọc căn phòng chỉ để con chợp mắt thêm vài phút. Tròn một năm sau, điều còn ở lại không chỉ là niềm vui có con mà còn là cách hành trình ấy âm thầm định hình lại nhịp sống và góc nhìn của chị về cuộc đời.
Có lẽ vì thế, khi đón nhận thiên chức làm mẹ ở tuổi 46, Ngô Thanh Vân không còn nhìn mọi thứ bằng sự vội vã của những năm tháng trước. Chị từng nói làm mẹ giống như một quá trình "học lại từ đầu". Không có cuốn sách hay video hướng dẫn nào có thể chuẩn bị hoàn toàn cho việc nuôi dưỡng một đứa trẻ. Mỗi ngày, chị học thêm một điều mới về con, đồng thời học lại chính mình trong vai trò của một người mẹ. Người bạn đời của chị - doanh nhân Huy Trần - cũng từng ví con trẻ như một cuốn sách mà cha mẹ phải học suốt đời. Có khi vừa học xong một chương thì con đột nhiên thay đổi, buộc cha mẹ phải lật ngược lại những trang trước và bắt đầu học lại.
Sự thay đổi ấy hiện diện trong cả nhịp sống lẫn cách chị nhìn về việc làm mẹ. Nếu trước đây, buổi sáng của Ngô Thanh Vân bắt đầu bằng lịch quay, những cuộc họp hay kế hoạch cho dự án tiếp theo thì hôm nay, việc đầu tiên chị quan tâm là con ngủ có ngon không, hôm nay con có cười nhiều không và con có khỏe mạnh không. Người từng luôn muốn mọi thứ thật hoàn hảo giờ học cách chấp nhận những điều chưa hoàn hảo. Chị không còn kỳ vọng con phải phát triển nhanh hơn ai, cũng không đặt lên vai mình áp lực phải trở thành một người mẹ lý tưởng.
Những trải nghiệm của Ngô Thanh Vân cũng phần nào phản ánh điều mà khoa học bắt đầu quan sát rõ hơn trong những năm gần đây. Trước đó, phần lớn các cuộc thảo luận chỉ xoay quanh nguy cơ thai kỳ thì ngày nay các nhà nghiên cứu đã bắt đầu nhìn thấy cả những giá trị mà tuổi tác và trải nghiệm sống có thể mang lại.
Một số nghiên cứu ghi nhận phụ nữ sinh con ở độ tuổi lớn hơn có xu hướng bình tĩnh, kiên nhẫn hơn trong việc nuôi dạy con cái, đồng thời ổn định hơn về tài chính, sự nghiệp và các mối quan hệ - những yếu tố góp phần tạo nên môi trường phát triển thuận lợi cho trẻ. Ở góc độ sức khỏe, một số quan sát cũng ghi nhận những phụ nữ sinh con muộn có kết quả tích cực hơn ở một số chỉ số sức khỏe lâu dài. Nghiên cứu của trường Y thuộc Đại học Boston cho thấy phụ nữ sinh con cuối sau tuổi 33 có khả năng sống đến 95 tuổi hoặc hơn cao hơn nhóm các phụ nữ sinh con cuối trước tuổi 29. Trong khi đó, nghiên cứu của trường Y Keck, trực thuộc Đại học South California (USC), ghi nhận phụ nữ sinh con ở độ tuổi lớn hơn có kết quả tốt hơn trong một số bài kiểm tra về trí nhớ và chức năng nhận thức sau thời kỳ mãn kinh.
Dẫu vậy, những phát hiện này mới chỉ là những tín hiệu ban đầu, chưa đủ để khẳng định sinh con muộn tạo nên những khác biệt ấy. Song, chúng cũng góp phần làm phong phú hơn cách khoa học nhìn về tuổi tác và hành trình làm mẹ. Chiếc đồng hồ sinh học vẫn hiện hữu nhưng không phải là chiếc thước duy nhất để đo thời điểm một người phụ nữ bước vào hành trình làm mẹ. Còn với Ngô Thanh Vân, câu trả lời nằm trong chính những ngày đầu tiên được làm mẹ.
Thay đổi lớn nhất của thời đại này không nằm ở việc phụ nữ sinh con muộn hơn trước mà ở chỗ họ có thêm nhiều chương để viết nên câu chuyện cuộc đời của mình. Họ không còn phải đi theo một trình tự được định sẵn, mà có thể tự cầm bút lựa chọn chương nào sẽ đến trước, chương nào sẽ đến sau. Có chương dành cho việc học, có chương dành cho sự nghiệp, có chương dành cho những lần bắt đầu lại và cũng có chương dành cho việc trở thành mẹ. Vì thế, “motherhood is not a deadline”. Đó là một chương của cuộc đời, và người phụ nữ có thể tự quyết định khi nào là thời điểm thích hợp để mở ra chương ấy.
Sau tất cả, điều quan trọng không phải là người phụ nữ gặp con ở tuổi 25, 35 hay 46. Thứ còn ở lại là cảm giác bình yên khi ngoảnh nhìn chặng đường đã qua và có thể mỉm cười như Ngô Thanh Vân: “Tôi không còn nghĩ giá như con đến sớm hơn. Tôi chỉ biết ơn vì con đã đến”.
