Trong ngành thời trang cao cấp, vai trò giám đốc sáng tạo (Creative Director) thường được xem là chìa khóa quyết định hình ảnh và chiến lược của thương hiệu. Dù phần lớn khách hàng thời trang là phụ nữ nhưng những vị trí lãnh đạo sáng tạo lại vô cùng thiếu vắng bóng dáng nữ nhân. Tại sao ít phụ nữ đảm nhiệm vị trí Creative Director ngành thời trang xa xỉ?

Theo số liệu của ngành, nữ giới chiếm 74% sinh viên ngành thời trang, nhưng chỉ có 12% giám đốc sáng tạo là nữ. Tình trạng này không chỉ là con số, mà còn là câu chuyện về sự phân biệt giới tính và những rào cản vô hình mà phụ nữ phải đối mặt.

Hiện thực phũ phàng về phân biệt giới tính

trong thời trang

Câu chuyện của Hillary Taymour, người sáng lập thương hiệu độc lập Collina Strada tại New York, là một minh chứng cho sự thật phũ phàng này.

Cô từng gần như chắc chắn sẽ đảm nhận vị trí Giám đốc Sáng tạo của một thương hiệu cao cấp châu Âu – cơ hội để thiết kế cho hàng triệu phụ nữ trên toàn thế giới. Cô chuẩn bị dọn đồ, sắp xếp hợp đồng nhà ở Manhattan, lên kế hoạch cho ngày đầu tiên tại công ty.

Thế nhưng cuối cùng, thương hiệu chọn một nhà thiết kế nam. Taymour không ngạc nhiên, nhưng vẫn đau lòng: Đây là câu chuyện lặp lại nhiều lần với cô và nhiều nhà thiết kế nữ khác.

Nam giới mới là người quyết định những gì phụ nữ muốn và sẽ mặc

Mimma Viglezio, cựu phó chủ tịch truyền thông toàn cầu tại Gucci, cho biết văn hóa nam quyền trong các phòng họp cấp cao khiến các quyết định khó nghiêng về phụ nữ. Thậm chí, những lo ngại về việc sinh con hay nghỉ thai sản cũng được nhắc đến như một “rủi ro”.

Trong vài năm gần đây, các thương hiệu lớn đã “chơi trò hoán đổi” vị trí giám đốc sáng tạo. Alessandro Michele rời Gucci và hiện tại ở Valentino; Pierpaolo Piccioli, trước đây ở Valentino, sẽ bắt đầu tại Balenciaga; Demna Gvasalia, trước đây tại Balenciaga, tiếp quản Gucci sau hai năm dẫn dắt bởi Sabato De Sarno.

Dù những thay đổi này tạo nên rúng động lớn trong ngành thời trang xa xỉ, nhưng lại gây thất vọng về mặt đa dạng giới tính. Hai giám đốc sáng tạo nữ lâu năm: Maria Grazia Chiuri tại Dior và Virginie Viard tại Chanel bị thay thế bởi Jonathan Anderson (Dior) và Mathieu Blazy (Chanel).

Một số nhà thiết kế nữ mới thăng tiến Rachel Scott dẫn dắt Proenza Schouler, Meryll Rogge được bổ nhiệm tại Marni nhưng sự chênh lệch vẫn rõ rệt.

Hiện chỉ có 10/33 vị trí giám đốc sáng tạo tại các thương hiệu dành cho phụ nữ thuộc về nữ và chỉ hai người là phụ nữ da màu. Nhìn theo con số thống kê, phụ nữ định hình thời trang xa xỉ từ vị trí cao nhất vẫn hiếm như thời Coco Chanel những năm 1910.

Dù phụ nữ vẫn luôn chứng minh khả năng, được trao các giải thưởng danh giá, có công tạo ra những sản phẩm viral, và là “bộ não” phía sau các món hàng bán chạy toàn cầu, nhưng trong môi trường doanh nghiệp, sự thăng tiến của họ thường chậm chạp, bị cản trở bởi những định kiến về giới và áp lực xã hội.

Điều này thật nghịch lý, khi thị trường thời trang nữ toàn cầu dự kiến sẽ đạt 1 nghìn tỷ USD vào 2027, trong khi với khách hàng nữ chiếm phần lớn. Nó đủ để chứng minh rằng ngành thời trang được xây dựng xoay quanh nhu cầu của phụ nữ nhưng nam giới mới là người quyết định những gì phụ nữ muốn và sẽ mặc.

Điều gì xảy ra khi phụ nữ được đặt vào vị trí lãnh đạo?

Việc các công ty không muốn đặt phụ nữ vào vị trí lãnh đạo là phi logic, nhất là khi điều này ảnh hưởng đến lợi nhuận.

Thị trường thời trang nữ toàn cầu dự kiến đạt 1 nghìn tỷ USD vào năm 2027, so với thị trường nam khoảng 639 tỷ USD. Phụ nữ cũng chiếm 80% sức mua tiêu dùng, và có xu hướng chi tiêu cho các thương hiệu phản ánh bản thân họ.

Dưới sự lãnh đạo của Chiuri tại Dior, tinh thần nữ quyền trở thành nguyên tắc dẫn đường, từ bộ suit phom đồng hồ cát đến áo thun slogan “We should all be feminists” và doanh thu tăng từ 2,7 tỷ € năm 2018 lên hơn 9 tỷ € năm 2023.

Các nhà thiết kế nữ khi có phong cách riêng và tầm ảnh hưởng của họ có thể trở thành biểu tượng tiêu dùng và đại sứ thương hiệu.

The Row – đạt định giá 1 tỷ USD năm 2024 nhờ bán giày dép và trang phục bohemian được dẫn dắt bởi hai chị em, cùng đội hầu hết là phụ nữ. Khách hàng tin rằng khi mua sản phẩm, họ cũng sở hữu phần nào phong cách tinh nghịch, sành điệu của Mary-Kate và Ashley Olsen.

Phoebe Philo, từng là giám đốc sáng tạo Celine (2008–2017), đã chứng minh những thiết kế tạo ra chuẩn mực mới cho phụ nữ hiện đại của cô luôn luôn được săn đón toàn cầu.

Nguyên nhân là do nhà thiết kế nữ hiểu rõ trải nghiệm của khách hàng nữ: những chi tiết thiết kế nhỏ phản ánh thực tế sinh hoạt và cơ thể họ, từ túi quần quá nhỏ cho đến áo hở lưng không mặc được áo ngực.

Những chi tiết ấy không phải “phần thưởng thêm” mà là yếu tố thiết kế tốt. Trong khi đó, các nhà thiết kế nam thường có xu hướng “đo ni đóng giày” cho phụ nữ vào những khuôn khổ họ định sẵn, trở thành một phiên bản “nâng cấp” theo ý đồ họ mong muốn thay vì tập trung vào những nhu cầu thiết thực khác để phụ nữ không phải gượng ép mình trong bất kỳ hoàn cảnh nào.

Vì vậy, nhiều nhà thiết kế nữ quyết định tự tạo lập không gian riêng thay vì chờ một cái gật đầu từ các thương hiệu lớn.

Sáu năm sau khi Phoebe Philo rời Celine, mỗi bộ sưu tập của cô luôn được đón chào với sức nóng không thua gì thời tên của cô nấp sau một cái tên lớn. Simone Rocha và Sandy Liang cũng bắt đầu với runway độc lập, cửa hàng pop-up và Substack cho fan.

Ngày nay, “It bag Hall of Fame” có nhiều sản phẩm từ The Row dù họ không thuộc tập đoàn lớn như Louis Vuitton hay Gucci. Điều này chứng minh rằng sự hỗ trợ từ các thương hiệu xa xỉ giúp tăng uy tín, nhưng không phải điều kiện để thành công.

Tác giả: Emma Childs

Chuyển ngữ và tái biên tập: MimiT