Đâu mới là mô hình thần tượng Vpop thế hệ mới?
Nói đến mô hình âm nhạc là nói đến triết lý, nguyên lý vận hành của nó trong ngành công nghiệp giải trí. Tính độc đáo trong phong cách nghệ thuật, triết lý kinh doanh tạo nên sự khác biệt, cũng như phương thức quản lý và quảng bá nghệ sĩ đã tạo nên các mô hình âm nhạc khác nhau. Chính điều này đã tạo ra sự độc đáo trong tính đa dạng, khiến những “cỗ máy” âm nhạc vận hành trơn tru.
Kpop có thể vay mượn và biến đổi nhạc đại chúng Âu Mỹ (US-UK) về chất liệu và phong cách để tạo ra một mô hình âm nhạc độc đáo. Ở đó, ta thấy những dấu ấn sáng tạo, cách thức vận hành lại hoàn toàn khác biệt. Mô hình nghệ sĩ độc lập/ngầm (Indie/Underground) có thể từng là đối chọi với “dòng chính” (mainstream). Tuy nhiên, trong thời đại Internet ngày nay, ranh giới về thể loại, phương thức hoạt động hay cách quảng bá, marketing đã không còn tạo ra quá nhiều điểm khác biệt giữa hai mô hình này.
Một lược sử về các mô hình âm nhạc tại Việt Nam
Có thể nói, Vpop là thị trường âm nhạc được vận hành bởi tính linh hoạt của nó. Trong từng thời kỳ cụ thể, ta đều thấy những mô hình thúc đẩy nghệ sĩ khác nhau.
Những cuộc thi tiếng hát trên truyền hình đã từng là một mô hình nghệ sĩ hiệu quả trong những năm 1990, 2000. Tương tự, chúng ta từng có mô hình ca sĩ dựa trên sóng phát thanh, cực thịnh hành, mà kiểu “nghệ sĩ Làn Sóng Xanh” là một ví dụ điển hình. Chúng ta từng có mô hình âm nhạc kiểu ông bầu - nghệ sĩ. Những “ông bầu” âm nhạc mát tay phải kể đến Hoàng Tuấn (Đan Trường), Quang Huy (Ưng Hoàng Phúc, HAT…) từng rất thịnh hành tại Việt Nam vào khoảng thập niên 2000.
Trước khi các hãng ghi âm hàng đầu quốc tế như Universal Music Group, Warner Music, Sony Music… với mô hình hãng đĩa chuyên nghiệp xâm nhập vào Việt Nam, Vpop từng có mô hình công ty quản lý nghệ sĩ đầy thành công. Trong đó, những công ty giải trí như HT Production, WePro, Nguyễn Production rất thành công vào những năm 2000. Thập niên 2010 chứng kiến một làn sóng mạnh mẽ của nghệ sĩ độc lập, hay nhen nhóm mô hình band/nhóm và thần tượng kiểu KPop.
Cùng với đó, các cuộc thi truyền hình thực tế như The Voice - Giọng hát Việt, Vietnam Idol - Thần tượng âm nhạc… cũng trở thành một mô hình độc đáo, khi ngôi sao truyền hình thực tế được ưa chuộng. Cũng từ đây, mô hình ngôi sao truyền hình thực tế ra đời với những cái tên nổi bật như Phương Vy, Uyên Linh, Văn Mai Hương, Hương Tràm, Bùi Anh Tuấn, Bảo Anh…
Mô hình idol kiểu Kpop
CONGB, một nghệ sĩ trẻ từng tham gia các show sống còn tuyển chọn idol tại Hàn Quốc như Boy’s Planet hay tại Trung Quốc với Starlight Boys. Anh chàng trở về Việt Nam tham gia show thực tế và gây chú ý. CONGB ra sản phẩm đầu tay, EP CONGBDAY, sau chương trình Anh trai “say hi” với hình ảnh tươi mới, khiến có người cho rằng đây là một mô hình idol - ca sĩ thần tượng.
Tuy nhiên, không dễ để xác định mô hình ca sĩ thần tượng (chủ yếu kiểu KPop) tại Việt Nam. Bởi trước hết, tất cả những gì chúng ta đã và đang thấy về “mô hình ca sĩ thần tượng” dường như chỉ là “lớp vỏ” mà thôi. Nhóm nhạc 365daband do Ngô Thanh Vân và công ty VAA (Vietnam Artist Agency) sản xuất và quản lý có thể xem là dư vị “mô hình nhóm nhạc thần tượng KPop” đầu tiên tại Việt Nam.
Có lẽ ST.319 là công ty mang màu sắc và mô hình KPop rõ nét nhất tại thị trường Việt Nam. Họ từng khá thành công với mô hình nhóm nhạc thần tượng qua nhóm Monstar. Công ty này cũng từng rất thành công với mô hình này thông qua các nghệ sĩ solo như Min hay AMEE. Ở đó, ta không chỉ nhìn thấy những mẫu rập khuôn về “ngôi sao thần tượng”, mà còn thấy việc định hình phong cách, sản phẩm âm nhạc, cũng như triết lý trong cách vận hành và quảng bá nghệ sĩ.
Sự tiếp nối mô hình ngôi sao thần tượng KPop trong thời gian vừa qua chính là S•HUBE Label. Được khởi xướng bởi Aiden Nguyễn - CEO của ST.319, Huỳnh Hồ Đông Âu - nhạc sĩ/nhà sản xuất nổi tiếng, S•HUBE Label cho thấy sự hiệu quả của mô hình mang nét KPop nhưng vẫn tùy biến để phù hợp với thị trường Việt Nam.
Mô hình ngôi sao truyền hình thực tế
Như đã nói ở trên, nền âm nhạc đại chúng Việt Nam ít nhiều gắn liền với truyền hình và các cuộc thi âm nhạc trên truyền hình. Từ các cuộc thi “100% nội địa” như Tiếng hát truyền hình hay Sao Mai điểm hẹn, đến các cuộc thi “nhập khẩu nước ngoài” như Vietnam Idol, The Voice đều đã sản sinh nhiều ngôi sao dẫn đầu nền âm nhạc. Trên thực tế, các cuộc thi trên truyền hình được nhìn nhận như một bệ phóng hoặc công thức lăng xê nghệ sĩ mới nhiều hơn là một mô hình âm nhạc hoàn chỉnh.
Sự lớn mạnh của những chương trình truyền hình thực tế trong vài năm gần đây như King of Rap và Rap Việt (mảng rap/hip hop), hay Anh trai “say hi”, Anh trai vượt ngàn chông gai… cho thấy mô hình ngôi sao truyền hình thực tế chưa bao giờ thực sự hết “hot” tại Việt Nam.
Chỉ tính riêng tại Rap Việt và King of Rap, chúng ta đã chứng kiến hàng loạt nghệ sĩ thành công. Từ Phúc Du, HIEUTHUHAI đến MCK, từ tlinh đến Pháo đều đang là những ngôi sao được khán giả yêu thích. Chương trình như Anh trai “say hi”, vừa kết thúc mùa thứ hai, cũng trở thành bệ phóng cho những ngôi sao âm nhạc thế hệ mới như buitruonglinh, CONGB, Sơn.K…
Mô hình nghệ sĩ độc lập
Thập niên 2010 chứng kiến sự bùng nổ của mô hình nghệ sĩ độc lập. Các ban nhạc như Ngọt, Cá Hồi Hoang, Chillies, Những Đứa Trẻ… hay thế hệ nghệ sĩ như Vũ, Đen, Doãn Hoài Nam, Thịnh Suy, Mademoiselle, Trang… đã tạo nên những sắc thái âm nhạc độc đáo, tác động ngược trở lại nền âm nhạc đại chúng chính thống.
Vận hành theo phương pháp DIY (do it yourself, tạm dịch: tự mình làm lấy), các nghệ sĩ độc lập tự sáng tác, sản xuất âm nhạc, thu âm, cũng như phân phối và biểu diễn. Sự tác động của thế hệ nghệ sĩ này đến bối cảnh âm nhạc đương thời cho thấy đây là một mô hình hợp thời đại và phát triển ổn định.
Không chỉ đơn thuần là các nghệ sĩ, cả một hệ thống như các hãng ghi âm độc lập (LP Club, Hãng Đĩa Thời Đại…), các tụ điểm như HRC, Polygon, The Doors, Yoko Café… cho đến các chương trình biểu diễn như Những Thành Phố Mơ Màng, CAM 8 Theatre… cũng góp phần tạo nên hệ sinh thái. Các tổ chức hỗ trợ nghệ sĩ độc lập, mà Believe Vietnam là một ví dụ, cũng tích cực trong việc thúc đẩy sự phát triển của dòng nhạc indie và mô hình nghệ sĩ độc lập tại Việt Nam.
Mô hình nghệ sĩ độc lập vẫn đang tồn tại, phát triển và có xu hướng nhập vào dòng chính thống trong những năm vừa qua. Nhiều nghệ sĩ có xuất phát điểm là nghệ sĩ indie cũng dần gia nhập các hãng đĩa lớn như Vũ Thanh Vân, Thịnh Suy (InQ), Chillies, Madihu, Vũ (Warner Music). Dù là nghệ sĩ độc quyền hay hợp tác quản lý, phát hành, các nghệ sĩ indie thường vẫn ít nhiều giữ tinh thần làm nhạc độc lập.
Trong thời đại xóa nhòa các phương pháp sản xuất, phát hành và biểu diễn âm nhạc như hiện nay, mô hình nghệ sĩ độc lập vẫn cho thấy những tiềm năng phát triển. Hàng trăm nghệ sĩ độc lập gia nhập và rút lui khỏi ngành âm nhạc trong những năm qua chỉ cho thấy mô hình này dù chưa ổn định, nhưng vẫn mang tính tiên phong và độc đáo.
Mô hình “lai”
Trong thời đại tiếp thị âm nhạc từ nghệ sĩ đến khán giả diễn ra nhanh chóng và đơn giản, cùng với sự lớn mạnh của âm nhạc AI (ứng dụng trí tuệ nhân tạo), khó để nói rằng đâu là một mô hình âm nhạc độc đáo, bản sắc và tiên phong tại Việt Nam. Tuy nhiên, các mô hình “lai” cho thấy hiệu quả rõ rệt, khi cách hoạt động của nghệ sĩ không còn đi theo một con đường duy nhất như trước đây.
Bắt đầu như một nghệ sĩ độc lập, tham gia chương trình truyền hình thực tế và được định hình như ngôi sao thần tượng là một mô hình “lai” tại Việt Nam. Tlinh, Vũ, Chillies… là những ví dụ rõ ràng và thành công cho mô hình này. Xuất phát là các nghệ sĩ độc lập hoạt động ngầm, họ dần tỏa sáng và đạt được thành công đại chúng thông qua các cuộc thi âm nhạc hoặc hoạt động dưới trướng các hãng đĩa lớn tại Việt Nam.
