Tết, thời khắc chuyển giao năm mới, đã được tái hiện trên màn ảnh không biết bao lần. Với các nhà làm phim châu Á, Tết là một chất liệu đặc biệt: Vừa gần gũi, đời thường, vừa đủ sâu để chạm đến những tầng cảm xúc phổ quát nhất. Mỗi đạo diễn lại có một cách tiếp cận và diễn giải riêng, biến Tết thành nhân vật đặc biệt, âm thầm dẫn dắt câu chuyện và cảm xúc nhân vật.

Mỗi quốc gia, một sắc Tết riêng trên màn ảnh

Dù cùng bắt nguồn từ nền văn hoá Á Đông, hình ảnh Tết trong điện ảnh mỗi quốc gia lại được khắc họa theo những sắc thái riêng. Với điện ảnh Trung Quốc, Tết thường gắn liền với những nét văn hóa truyền thống, thể hiện tinh thần đoàn viên và cảm xúc tập thể khi gia đình sum họp.

Trong The New Year's Eve of Old Lee (2016), cảnh Tết hiện lên với không khí giao thừa rộn ràng. Bộ phim khai thác những chi tiết quen thuộc như bữa cơm tất niên đông đủ, tiếng cười nói ồn ào đến các vật trang trí ngập sắc đỏ. Nhịp sinh hoạt gấp gáp cuối năm khiến không gian gia đình chật hẹp trở nên ấm cúng đến lạ thường.

Dòng phim Tết Hong Kong như All’s Well, Ends Well (1992), Fat Choi Spirit (2002), Reunion Dinner (2015)… lại mang màu sắc nhẹ nhàng và giàu tính giải trí. Kịch bản kết hợp yếu tố hài và tình cảm gia đình giữa nhịp sống đô thị sôi động, phản ánh tinh thần lạc quan đặc trưng của điện ảnh xứ Cảng Thơm mỗi dịp đầu năm.

Không phải phim Trung nhưng Everything Everywhere All at Once (2022) cũng lột tả được tinh thần Tết châu Á. Giữa trời Mỹ, nhân vật chính nhớ về quê hương bằng cách chuẩn bị thức ăn, trang trí tiệm giặt là với đèn lồng đỏ, những lời chúc phúc năm mới. Bà mặc áo đỏ truyền thống, rồi hô vang câu nói quen thuộc "Xing nian quai le! Happy New Year!" để xua tan nỗi cô đơn nơi đất khách.

Trong khi đó, điện ảnh Hàn Quốc thường khai thác Tết theo hướng tiết chế và kín đáo hơn. Các tác phẩm không quá nhấn mạnh không khí lễ hội mà tập trung đào sâu thế giới nội tâm của nhân vật. Nổi bật có A Year-End Medley (2021) và New Year Blues (2021) khi đều quy tụ dàn sao và đều kể về khoảnh khắc đón năm mới.

Lấy bối cảnh một khách sạn sang trọng, A Year-End Medley đan xen nhiều câu chuyện của các vị khách và nhân viên vào dịp Giao thừa. New Year Blues (2021) lại lồng ghép 4 câu chuyện tình cảm diễn ra trong ngày cuối năm. Khoảnh khắc chào năm cũ trở thành điểm giao thoa cảm xúc, từ đó các tác phẩm nhấn mạnh giá trị của tình yêu và tình người.

Với điện ảnh Việt Nam, Tết là một chất liệu quen thuộc nhưng không hề cũ. Trên màn ảnh, Tết Việt hiện lên qua hình ảnh bánh chưng, hoa mai, hoa đào, bữa cơm gia đình và những phong tục rất đời thường.

Một tác phẩm rộn ràng tiếng cười phù hợp để giải trí đầu năm là Về quê ăn Tết (2018) của đạo diễn Nguyễn Hoàng Anh. Phim xoay quanh chuyến xe buýt cà tàng chở khách từ Sài Gòn về quê miền Tây để đón năm mới. Câu chuyện hài hước với loạt tình huống dở khóc dở cười nhưng vẫn xúc động, cài cắm thông điệp về sự sum vầy, tha thứ và hy vọng.

Khi Tết trở thành tấm gương phản chiếu xã hội đương đại

Theo thời gian, các nhà làm phim khai thác Tết với góc nhìn đa chiều hơn, không chỉ gói gọn trong niềm vui hay tiếng cười. Đó còn là nơi bộc lộ những mâu thuẫn, phản ánh nhiều lát cắt của xã hội hiện đại.

Trong Mountains May Depart (2015), đạo diễn Giả Chương Kha mở đầu bằng khung cảnh Tết Nguyên đán năm 1999 với loạt hình ảnh giàu tính biểu tượng như pháo nổ, múa lân và không khí rộn ràng... Sau đó, phim theo chân các nhân vật qua nhiều năm, để rồi phơi bày những mối quá hệ rạn nứt, cảm giác mất kết nối trong xã hội hiện đại. Tết trở thành một ký ức đầy hoài niệm, cho thấy cái giá phải trả trước những biến chuyển thời cuộc.

Tết xuất hiện ngay khi Us and Them (2018) bắt đầu. Hai nhân vật chính gặp nhau giữa chuyến tàu đông đúc những người hồi hương. Thời điểm đoàn viên trở thành chất xúc tác cho tình yêu nảy nở, gieo hy vọng về một khởi đầu tươi sáng.

Nhưng càng về sau, Tết dần nhuốm màu buồn, phản chiếu sự rạn vỡ của mối quan hệ trước áp lực mưu sinh nơi đô thị. Khi không thể về quê, nhân vật đón cái Tết trống trải, lạnh lẽo ở Bắc Kinh. Đến khi chia tay, Tết gắn với sự chờ đợi, nỗi cô đơn và tiếc nuối âm thầm.

Không riêng gì Mountains May Depart hay Us and Them, nhiều bộ phim đương đại cho thấy Tết ngày càng gắn liền với những áp lực vô hình của cuộc sống: Hôn nhân, sự nghiệp hay áp lực “phải hạnh phúc”. Đôi lúc, nhân vật cho thấy cảm giác trống rỗng và mệt mỏi khó gọi tên trên màn ảnh.

Bên cạnh những gam màu trầm, Tết trên màn ảnh châu Á vẫn luôn gieo vào lòng người xem hy vọng. Đó có thể là một cái ôm muộn màng, một lời xin lỗi chưa kịp nói, hay đơn giản chỉ là sự hiện diện của người thân bên cạnh. Gạt bỏ mọi cảm xúc tiêu cực, mọi người được dịp nhìn lại chính mình và tin rằng năm mới sẽ mở ra những khởi đầu mới.