Một cô gái đứng trước gương với vòng bụng căng nhẹ sau bữa ăn. Thế rồi, chỉ sau vài thao tác miết, ấn bằng tay, cây lăn gỗ hoặc thanh gua sha, chiếc bụng bỗng trở nên phẳng lì. Những thước phim biến hóa trong tích tắc như thế đang phủ sóng mạng xã hội, biến cụm từ mát-xa dẫn lưu bạch huyết (lymphatic drainage massage) trở thành từ khóa tìm kiếm bùng nổ trên TikTok và Instagram.

Làn sóng này càng lan rộng khi được lăng xê bởi những ngôi sao hàng đầu thế giới. Hailey Bieber chia sẻ rằng cô thường xuyên duy trì các liệu trình mát-xa này bởi nó giúp cơ thể thanh lọc và đào thải lượng nước tích tụ. Nữ MC nổi tiếng Maya Jama cũng xem đây như bí quyết giúp cơ thể săn chắc hơn trước mỗi lần xuất hiện trước công chúng. Từ những lời chia sẻ của người nổi tiếng, phương pháp này nhanh chóng trở thành trào lưu làm đẹp mà hầu như tín đồ nào cũng muốn thử.

Dẫn lưu bạch huyết là gì?

Hệ thống bạch huyết gồm hàng triệu mạch dẫn nhỏ li ti và các cụm hạch phân bố rải rác khắp cơ thể, tập trung nhiều nhất ở vùng xương đòn, cổ, nách, bụng, bẹn và khoeo chân. Mỗi ngày, mạng lưới này thu gom từ 8-12 lít dịch kẽ cùng protein từ các mô để trả về tuần hoàn máu, đồng thời vận chuyển tế bào miễn dịch, lọc sạch vi khuẩn gây hại và hấp thu chất béo từ đường tiêu hóa. Khác với hệ tuần hoàn máu có trái tim làm chiếc máy bơm đẩy máu đi, hệ bạch huyết không có cơ chế co bóp tự thân mà phụ thuộc vào sự co thắt của các nhóm cơ bắp khi chúng ta đi lại, vận động và cả nhịp thở sâu từ lồng ngực.

Trong y khoa, mát-xa dẫn lưu bạch huyết bằng tay là phác đồ trị liệu dành cho những bệnh nhân bị phù bạch huyết - tình trạng sưng phù mãn tính thường xảy ra ở tay hoặc chân sau phẫu thuật ung thư vú, lúc này, các hạch bạch huyết bị tổn thương khiến dòng dịch ứ đọng lại ở tay, chân và không thể tự thoát đi. Tình trạng này cũng có thể xảy ra ở những người mắc bệnh lý mạch máu và viêm nhiễm kéo dài.

Stacey Bradshaw, Chuyên gia về phù bạch huyết và cựu Phó Chủ tịch Hiệp hội Bạch huyết Australasia (Úc), giải thích rằng kỹ thuật điều trị lâm sàng đòi hỏi lực ấn rất nhẹ và chậm rãi, phải do chuyên gia có chứng chỉ thực hiện nhằm điều hướng phần dịch tắc nghẽn về những trạm hạch khỏe mạnh còn sót lại để cơ thể tự đào thải. Nếu người có bệnh lý nền áp dụng sai kỹ thuật, như thao tác miết nhanh theo trào lưu mạng xã hội thì dịch ứ đọng có thể tích tụ nghiêm trọng hơn, thậm chí gây đau đớn và suy giảm chức năng vận động.

Chính vì vậy, quan niệm cho rằng mát-xa dẫn lưu bạch huyết có thể làm tan mỡ thừa hay giải độc là lầm tưởng tai hại. Các chuyên gia y tế khẳng định thao tác xoa bóp đơn thuần chỉ tác động lên phần nước mô kẽ, tạm thời đẩy bớt dịch ứ đọng và không có khả năng làm tiêu biến hay đốt cháy các tế bào mỡ dưới da. Những thay đổi trực quan như bụng phẳng hơn sau khi mát-xa chỉ là hiện tượng giảm tích nước tạm thời và dịch mô sẽ nhanh chóng quay trở lại trạng thái cũ sau vài giờ hoặc vài ngày. Thậm chí, việc lạm dụng mát-xa đẩy dịch còn tiềm ẩn rủi ro lớn đối với những người đang bị nhiễm trùng cấp tính, có tiền sử bệnh tim mạch, suy thận hay huyết khối, bởi việc đột ngột đẩy lượng dịch lỏng vào trung tâm cơ thể có thể gây quá tải tuần hoàn.

Đọc thêm: 5 động tác yoga cho những ngày cảm xúc “quá tải”

“Bẫy” hình thể sau những màn lột xác

Nhìn nhận khách quan, việc tự mát-xa tại nhà bằng tinh dầu, bàn chải khô hay thanh lăn không đáng lo nếu được xem như liệu pháp thư giãn. Đối với những người gặp phải tình trạng đầy hơi do hội chứng lạc nội mạc tử cung hay rối loạn tiêu hóa, vài phút vuốt ve nhẹ nhàng theo chiều kim đồng hồ quanh bụng giúp xoa dịu vùng mô bị căng cứng và giải tỏa áp lực thần kinh.

Thế nhưng, khi một liệu pháp y khoa bị biến tướng thành trào lưu làm đẹp, bản chất chữa lành ban đầu dần nhường chỗ cho những kỳ vọng thiếu thực tế về cơ thể. Tiến sĩ Ella Guest, chuyên gia tâm lý sức khỏe tại Trung tâm Nghiên cứu Ngoại hình thuộc Đại học West of England (Anh), cảnh báo rằng công chúng cần giữ thái độ hoài nghi trước những trào lưu hình thể trên mạng xã hội. Những bức ảnh trước và sau khi thực hành liệu pháp thường đã được dàn dựng qua ánh sáng, góc chụp, cách hóp bụng hay thậm chí các phần mềm chỉnh sửa hình ảnh. Chúng biến những hiện tượng sinh lý hết sức bình thường như vòng bụng căng hơn sau bữa ăn hay tình trạng tích nước vào những ngày mệt mỏi thành những khuyết điểm cần được sửa chữa. Cảm giác hài lòng ngắn ngủi khi thấy cơ thể tạm thời thon gọn hơn rất dễ biến thành nỗi ám ảnh phải duy trì một vóc dáng lý tưởng, khiến người xem rơi vào vòng xoáy soi xét từng centimet trên cơ thể trước những hình ảnh đã được chọn lọc trên mạng xã hội.

Cũng theo Tiến sĩ Ella, phương thức nuôi dưỡng hệ bạch huyết hiệu quả và bền vững nhất lại chẳng đòi hỏi bất kỳ công cụ đắt đỏ hay buổi trị liệu nào. Nghiên cứu y khoa đã chỉ ra vận động thể chất giúp tăng lưu lượng dòng chảy bạch huyết ở chân lên tới 83%. Như vậy, chỉ cần duy trì thói quen đi bộ đều đặn, tập yoga, bơi lội, đạp xe hoặc đứng dậy vận động nhẹ nhàng sau mỗi giờ làm việc đã đủ để kích hoạt cơ chế bơm tự nhiên của các nhóm cơ. Bên cạnh đó, việc thực hành hít thở sâu bằng cơ hoành khoảng năm phút mỗi ngày tạo ra sự thay đổi áp suất lồng ngực và ổ bụng, từ đó hỗ trợ dòng chảy bạch huyết lưu thông qua ống ngực về hệ tuần hoàn. Khi kết hợp cùng chế độ ăn uống thanh đạm, uống đủ nước và ngủ đủ giấc, cơ thể đã có thể tự duy trì cơ chế điều hòa vốn có mà không cần đến những phương pháp cấp tốc.